Антички театар:
Адаптивен континуитет

Античкиот театар во Охрид е еден од најрепрезентативните културно-историски симболи на градот чија вредност е несомнено препознаена и прифатена од општата јавност. По неговата целосна интеграција во современиот начин на живот преку реставрацијата и адаптацијата за користење како отворена летна сцена станува и една од главните туристички атракции во Охрид.

Ретроспективното согледување на процесот на откривање на театарот, кој вклучува низа на археолошки истражувања (од 1960 до 2005 година), сведочи за комплексноста на археолошкиот локалитет кој поминал низ процес на реставрација, по што е презентиран пред пошироката јавност, отворен за посетители и ставен во функција на современите потреби.

Во време кога градовите се соочуваат со забрзани трансформации, прашањето не е само како да се зачува наследството, туку како тоа да стане активен и интегрален дел од секојдневието. За таа цел, Архрид колектив со задоволство ги презентира крајните резултати од еден исклучително специфичен истражувачки и проектантски процес кој започнува како студентска љубопитност, а прераснува во меѓународен дијалог за третирање на заштитеното културното наследство. Наместо како изолиран проект, овој труд треба да се согледа како повеќегодишна еволуција на една идеја — од нејзиното академско дефинирање, преку меѓународна верификација, до денешната општествена и професионална контекстуализација.

Инспириран од длабинските истражувања и резултатите на два првични магистерски проекти, овој настан ги обединува изложбата на конкурсните трудови, стручните предавања и публикацијата во една кохерентна целина. Преку документирање на овој развоен пат, целта на колективот е да отвори поле за дијалог помеѓу архитектите, институциите, локалната заедница и пошироката јавност бидејќи, прашањето за интеграцијата на културното наследство во современиот начин на живот бара интердисциплинарен пристап, чувствителност кон контекстот и подготвеност за нови, понекогаш и неконвенционални решенија.

ТРИ ГОСТИНСКИ ПРЕДАВАЊА

ПРОФ. Д-Р ЕЛИЗАБЕТА КАСАПОВА (Архитектонски факултет – Скопје):
„Античкиот театар во Лихнид / Охрид низ времето“

Проф. д-р Елизабета Касапова е редовен професор на Институтот за заштита на градителско наследство, историја на архитектура и уметност на Архитектонскиот факултет при Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Преку својот долгогодишен професионален ангажман во наставната и научноистражувачката дејност, таа активно придонесува во полето на едукацијата, заштитата, конзервацијата и промоцијата на заштитеното културно наследство во Македонија.

PROF. D-R EMIL JURCAN (Praksa, Хрватска):
Iskustva rekonstrukcije rimskog teatra u Puli (2013-2022)

Емил Јурцан е архитект, истражувач и педагог чија работа е насочена кон реставрација, реконструкција и реинтерпретација на културното наследство. Дејствувајќи меѓу Пула, Риека и Трст, тој раководел со бројни наградувани проекти од областа на културното наследство, меѓу кои се реконструкција на Римскиот театар во Пула и реставрацијата на повеќе значајни историски локалитети низ Хрватска. Во своето предавање се осврна на искуствата стекнати при реконструкцијата на Римскиот театар во Пула – процес кој во многу аспекти е сроден со предизвиците поврзани со Античкиот театар во Охрид.

LARS WESTHOFF (MALM GbR, Германија):
Lychnidos ex Machina

Ларс Вестхоф, со седиште во Минстер, Германија, работи како самостоен дизајнер, визуелизатор и изработувач на макети во MALM GbR. Неговиот конкурсен труд „Lychnidos ex Machina“, ја освои втората награда на UAT конкурсот. Во овој проект тој го истражува потенцијалот на урбаното наследство и начинот на кој адаптивната пренамена може да го трансформира во жив споменик. Неговиот успех се темели на посетата на локалитетот, длабокото разбирање и чувствителноста кон спецификите на локацијата. Во своето предавање го презентираше неговото наградено конкурсно решение и процесот на работа што стои зад него.

ИЗЛОЖБА ВО ДВА ДЕЛА

Хронологија на откривање театар:

Ретроспективното согледување на процесот на откривање на театарот, кој вклучува низа археолошки истражувања (од 1960 до 2005 година), сведочи за комплексноста на археолошкиот локалитет кој поминал низ процес на реставрација, по што е презентиран пред пошироката јавност, отворен за посетители и ставен во функција на современите потреби.

Стариот град во Охрид е урбан простор во кој низ вековите се наслојувале градби од различни периоди. Од праисторијата, преку антиката и византискиот сјај, па сè до препознатливиот преродбенски период, секоја епоха тука оставала свој архитектонски печат, често користејќи ги темелите на претходната. Меѓутоа, ваквата повеќеслојност на градот отвора една неблагодарна дилема: дали треба да се уништи едно вредно наследство за да се извади на светлина друго, уште постаро и позначајно?

Кога започнале археолошките истражувања и се појавиле првите контури на импозантниот антички објект, станало јасно дека неговата целосна презентација бара радикални чекори. За да се открие и презентира овој антички театар, било неопходно да се донесе тешка одлука – рушење на неколку станбени куќи кои се наоѓале директно над него, дел од нив вредни примероци на охридската староградска архитектура.

Хронологија на откривање на театарот
Дигитализација и графичка презентација на цртежи: Симона Чингоска и Милица Савеска

ПУБЛИКАЦИЈА
„АНТИЧКИ ТЕАТАР: АДАПТИВЕН КОНТИНУИТЕТ“

Оваа збирка на текстови претставува обид да се иницира дискусија за улогата на културното наследство во современиот живот, со посебен фокус на Античкиот театар во Охрид како простор со исклучителна историска, архитектонска и општествена вредност.

Првиот дел од оваа публикација е посветен на детална презентација на историскиот континуитет на Античкиот театар во Охрид. Адаптивната трансформација на театарот низ историјата се согледува како еден од клучните аспекти за неговото приближно дваесетвековно постоење.

Вториот дел претставува континуитет на веќе воспоставената соработка помеѓу Архрид и Terraviva, односно посебно место во збирката имаат искуствата и резултатите од спроведувањето на интернационалниот архитектонски конкурс – „УНЕСКО Антички театар“, кој отвори нови визии и пристапи кон третманот на Античкиот театар во Охрид. Преку презентација на конкурсните проекти, целта е да се согледаат различни експериментални пристапи кои можат да го поддржат секојдневното користење на просторот и одржувањето на јавни настани, со цел театарот да стане живо, отворено и инспиративно место за локалната заедница и посетителите.

За крај, публикацијата не нуди конечни одговори. Наместо тоа, таа отвора поле за дијалог помеѓу архитектите, институциите, локалната заедница и пошироката јавност. Прашањето за интеграцијата на културното наследство во современиот начин на живот бара интердисциплинарен пристап, чувствителност кон контекстот и подготвеност за нови, понекогаш и неконвенционални решенија.

*Настанот го организира АРХРИД колектив со финансиска поддршка од Општина Охрид и Комора на овластени архитекти и овластени инженери на РМ, во партнерство со TerraViva.

Помагатели на настанот: НУ Завод и Музеј - Охрид, НУ Охридско лето, White Lake, SHILLA, MESH

Учесници:

Симона Чингоска

Ева Зовиќ

Теа Дамјановска

Филип Спасески

Стефан Назифовски

Стефан Жупан

Климент Танески

Анастасија Ристеска

Иво Лазароски

Соработници и поддржувачи на проектот: