Одбележувајќи го јубилејот на 70 години од изградбата на објектот на Феријалното одморалиште во Охрид и објавувањето на книгата „Стара градска архитектура во Охрид“ , двете под авторство на Борис Чипан, во мај 2025 година се одржа настанот „Начинот на Чипан“ кој вклучуваше две панел дискусии, изложба во два дела, публикација која ја сумира содржината на настанот и краткометражен филм за самиот процес, објавен подоцна.
Проф. Д-р Ана Ивановска Дескова за настанот ,,Начинот на Чипан’’:
„Настанот кој архитектонскиот колектив АРХРИД го организира во секаква смисла претставува амбициозен и повеќеслоен потфат. Од аспект на содржина и организација, тој опфаќа низа активности – истражување, архитектонски конкурс, јавно претставување во форма на архитектонска изложба, панел дискусија во две тематски целини, публикација. Од аспект на методологија, станува збор за низа деликатно испреплетени чекори кои нудат не (нужно) линеарно толкување. Навраќајќи се кон делото на архитект Борис Чипан, низ временските перспективи минато-сегашност-иднина, АРХРИД отвораат најмалку две дополнителни линии – од една страна го потенцираат прашањето за традиционалната архитектура на Охрид која Борис Чипан во својата младост ја препознава како вредна, а потенцијално загрозена, а која денес е заштитена и истовремено исчезната или архитектура во исчезнување. Од друга страна ја поставуваат самата градба на Борис Чипан, како претставник на еден нов слој на вредно, а непрепознаено и загрозено архитектонско наследство. Во таа смисла, АРХРИД го отвораат прашањето – што сѐ е градителско наследство и идентитет на градот Охрид? Како еден или група објекти стануваат доволно вредни за да биде зачувани? Кој (сѐ) го одредува тоа значење и врз која основа?
I - „1955 г. - Архитектонското наследство како основа за современо проектирање“
Првата панел дискусија се однесуваше на компарација помеѓу препознавањето, вреднувањето и третирањето на архитектонското наследство во минатото и денес.
Модератор: маг. инж. арх. Симона Чингоска - АРХРИД
Учесници:
1. М-р Горан Патчев – виш конзерватор и актуелен директор на НУ Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј – Охрид, зборуваше за континуитетот во институционалната заштита на архитектонското наследство.
2. Проф. Д-р Ана Ивановска Дескова – професорка на Архитектонскиот факултет во Скопје при УКИМ, зборуваше за потенцијалот кој го носи модернистичкото наследство во Охрид и потребата од негово препознавање и заштита.
II - „2025 г. – Што со модернистичкото наследство денес? Архитектонскиот конкурс како алатка“
Втората панел дискусија се однесуваше на улогата на архитектонските конкурси во поглед на препознавање на потенцијалот и значењето кое го носи постоечкото модернистичко наследство во Охрид, со осврт на конкретен пример – неодамна спроведениот интернационален конкурс за ревитализација на објектот на Феријалното одморалиште во Охрид.
Модератор: арх. Стефан Назифовски - АРХРИД
Учесници:
1. Маг. инж. арх. Марија Димитриевска Цилакова - основач на архитектонското студио Архитектура Нова, зборуваше за искуствата со конкурсната практика во Македонија и регионот.
2. Проф. - Д-р Јован Ивановски – професор на Архитектонскиот факултет во Скопје при УКИМ, како член на жирито на интернационалниот конкурс „Наутички клуб – Охрид“ даде осврт на значењето од неговото спроведување и крајните резултати.
ИЗЛОЖБА ВО ДВА ДЕЛА
I - 1955
Изложбената поставка нè враќа во 1955 година. Две работи важни за архитектурата во Охрид (и Македонија) се случуваат во овој период: се воспоставуваат основите на институционалната заштита на архитектонското наследство и паралелно се прави исчекор кон модерната архитектура, а како предводник на истите се јавува Борис Чипан.
Поаѓајќи оттука, замислата на првиот дел од изложбата беше преку низа негови избрани цитати поставени во корелација со соодветни графички прикази да се направи компаративна анализа на процесот на работа во полето на заштита на архитектонското наследство како и пристапот кон современото проектирање, согледан од тогашна временска перспектива, каде Чипан се јавува како наратор кој ги води посетителите низ изложбената поставка.
II - 2025
Фокус во вториот дел на изложбата беше презентација на победничките проекти од неодамна спроведениот интернационален архитектонски конкурс за ревитализација на Феријалното одморалиште во Охрид – „Наутички клуб Охрид“, прикажани во корелација со моменталната состојба на објектот. Идејата е преку примерот на овој конкретен модернистички објект, влечејќи директна инспирација од начинот на Чипан, да се да се започне акција за вреднување на модернистичкото наследство во Охрид кое согледано од перспектива на нашата современост веќе претставува составен дел од архитектонскиот идентитет на градот.
ПУБЛИКАЦИЈА „НАЧИНОТ НА ЧИПАН“
Публикацијата претставува збирка на текстови од повеќе автори групирани во три дела. Првиот дел содржи краток осврт на ликот и делото на Борис Чипан преку кој се потенцира неговото значење за Охрид. Од целокупното негово творештво, фокусот е ставен на две негови значајни дела кои се работени во ист период (1955 г.) – објектот Феријално одморалиште во Охрид и публикацијата „Стара градска архитектура во Охрид“. Вториот дел од публикацијата е посветен на објектот на Феријалното одморалиште – „Младост“ кој е избран како еден практичен пример од низата на модернистички објекти во Охрид кои чекаат да бидат препознаени, вреднувани и заштитени. Во овој дел анализирани се сите фази на развој низ кои поминал објектот, презентирана е сегашната состојба заедно со актуелната планска документација и потенциран е потенцијалот кој го носи овој објект за негова ревитализација. Третиот дел претставува презентација на резултатите од интернационален архитектонски конкурс „Наутички клуб Охрид“ со цел актуализација на конкурсот како можна алатка за тестирање на потенцијалите кои ги носи одреден објект.
КРАТКОМЕТРАЖЕН ФИЛМ „НАЧИНОТ НА ЧИПАН“
"Документарецот го доловува ликот и делото на Борис Чипан преку едно од првите модернистички објекти во Охрид, одморалиштето на феријалниот сојуз „Младост“. Низ процесот што колективот Архрид го помина во подготовката и реализацијата на изложбата и јавните дискусии од 3.05.2025, филмот отвора нова перспектива за значењето на модернизмот како уште еден културен слој на градот Охрид.
Користејќи елементи од пристапот на cinéma vérité, филмот ги набљудува нивните напори не само да зачуваат конкретна архитектура, туку и да пронајдат смисла и структура во една држава. Она што започнува како архитектонска мисија постепено прераснува во размисла за идентитет, меморија и припадност."
Филмот е дело на режисерот Антонио Вељаноски. Премиерно беше прикажан на фестивалот „Браќа Манаки“ во Битола во Септември 2025.
Во Ноември 2025 беше дел од програмата на IV годишна средба на архитекти и урбанисти организиран од Комората на Овластени Архитекти и Инженери. Дискусијата по настанот е достапна на:
https://www.youtube.com/watch?v=lS1tLjyurI4
Со организацијата на настанот „Начинот на Чипан“ влечејќи директна инспирација од работниот процес на Чипан, тимот на АРХРИД се стави во истата позиција, но од оваа временска перспектива, каде модернистичкото архитектонско наследство е веќе составен дел на нашето минато кое треба да биде проучено, вреднувано и соодветно третирано од аспект на денешната современост. Освен одбележување на гореспоменатите јубилеи и паралелна промоција на конкурсните трудови од спроведениот интернационален архитектонски конкурс, крајната цел на настанот е афирмација на современото архитектонско творештво преку ретроспективно согледување на значењето на вредното проектантско и публицистичко творештвото на Чипан како архитект и конзерватор.
Со реализација на изложбата која е поделена во два дела (1955 г. – 2025 г.) целта е, преку анализа на два конкретни практични примери: книгата „Стара градска архитектура во Охрид“ и објектот на Феријалното одморалиште во Охрид – да се презентира компаративно согледување на предизвиците и процесот на работа во полето на архитектурата во Охрид од две различни временски перспективи – минатото во однос на сегашноста и сегашноста во однос на иднината.
Учесници:
Стефан Назифовски
Ева Зовиќ
Филип Спасески
Симона Чингоска
Стефан Жупан
Анастасија Ристеска
Теа Дамјановска
Иво Лазароски
Соработници и поддржувачи на проектот:
Општина Охрид
Комора на овластени Архитекти и Инженери Македонија
Терравива Италија
Кнауф
ЕУ Хаус
Меш
Хотел СУ
АРХРИД Колектив
